Po raz pierwszy dzień Wigilii Bożego Narodzenia, a więc 24 grudnia, ustanowiony został w lutym tego roku, dniem ustawowo wolnym od pracy i stanie się to właśnie w grudniu 2025 r.

Ustawa o dniach wolnych od pracy z dnia 18 stycznia 1951 r., była zmieniana od jej uchwalenia czterokrotnie. Obecnie mamy łącznie 14 ustawowych dni wolnych od pracy no i oczywiście wszystkie niedziele (52/53).

Dzień ustawowo wolny a wymiar czasu pracy?

Dzień ustawowo wolny od pracy, zmniejsza wymiar czasu pracy, stąd pracownicy w grudniu 2025 r., mają do przepracowania 160 godzin, a w całym 2025 r. – 1992 godziny.

Kto może pracować w ten dzień?

Od zasady, że nie pracuje się w dni ustawowo wolne, istnieją i istniały ustawowe i kodeksowe wyjątki i tu nic się nie zmieniło. Wynika to z obowiązującej Ustawy z 10 stycznia 2018 r., o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (art. 6), ale również przepisów Kodeksu pracy – (art. 15110 k.p.).

Na podstawie tych ww. przepisów, praca w dzień ustawowo wolny, może być wykonywana w przypadkach prawnie dozwolonych m.in. na stacjach paliwowych, w służbach ratowniczych, w transporcie, gastronomii, hotelarstwie, w rolnictwie i hodowli, pracy zmianowej itd., czy też innych branżach, w których praca jest niezbędna, ze względu na jej charakter w tym zapewnienie ciągłości produkcji (obecnie istnieją 32 takie wyjątki - art. 15110 k.p.).

 

Przedsiębiorcy, właściciele firm, również mogą pracować w dzień ustawowo wolny od pracy, w tym w handlu, ale tylko o ile samodzielnie będą obsługiwać klientów. Pomagać im jednak mogą, w ramach nieodpłatnej pomocy ich rodziny – małżonka, dzieci czy rodzice, pod warunkiem, że osoby te nie były zatrudnione w firmie przedsiębiorcy na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej. Zakaz pracy w dni ustawowo wolne, obejmuje nie tylko pracowników, ale też osoby zatrudnione w np. w placówce handlowej na podstawie umów cywilnoprawnych.

Pracodawca wyznaczy inny dzień wolny za pracy?

Pracownikom, dla których 24 grudnia będzie dniem roboczym, pracodawca będzie musiał wyznaczyć, do końca okresu rozliczeniowego obowiązującego w firmie - inny dzień wolny od pracy. O ile nie będzie to możliwe, np. z powodu choroby (nieobecności pracownika) – pracodawca wypłaci dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia, za każdą godzinę pracy w tym dniu.

Co z handlem w grudniu?

ustawodawca zadbał i oto i wprowadził ustawowo trzy niedziele handlowe i będą to trzy kolejne niedziele poprzedzające Wigilię Bożego Narodzenia. Z kolei pracownik handlu, może wykonywać pracę w handlu lub przy czynnościach związanych z handlem, najwyżej w dwie spośród tych ww. trzech niedziel (art. 7 ust 1b ww. ustawy).

 

Pracodawca będzie musiał i tu wyznaczyć wówczas pracownikowi inny dzień wolny od pracy, na 6 dni przed lub 6 dni po takiej pracującej niedzieli, a jak nie będzie to możliwym, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego obowiązującego w firmie. O ile i to nie będzie wykonalne, np. z powodu choroby (nieobecności pracownika) – pracodawca wypłaci wówczas dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w tym dniu.

Ciekawostka i wspomnień czar!

Mamy też niepracujące soboty (52/53), o których warto wiedzieć, że w odróżnieniu od dni ustawowo wolnych od pracy, są dniami niepracującymi ale ich początki były trudne i warto je tu przypomnieć a było tak:

• Pierwsze dwie soboty niepracujące nie były w pełni niepracującymi, bo ustanowiono w 1973 r., ale z obowiązkiem ich odpracowania. Tak więc pierwsza „niepracująca sobota”, ustanowiona została 21 lipca 1973 r., tj. w przeddzień 22 lipca, a więc ówczesnego Narodowego Święta Odrodzenia Polski (ale to czas już słusznie mieniony).   
• Pierwsze prawdziwe niepracujące soboty (już bez obowiązku ich odpracowania) ustanowiono dopiero w 1974 r., ale tu uwaga, warunkując ich wprowadzeniem w danym zakładzie pracy m.in., wykonaniem przez zakład z wyprzedzeniem zadań planowych (cokolwiek to nie oznaczało, większość zakładów pracy miał wolne soboty).   

• Walka o wszystkie niepracujące soboty, to jeden a dokładnie ostatni z 21 postulatów strajkowych z Sierpnia 1980 r. Pełnej realizacji tego postulatu, doczekaliśmy się jednak dopiero w 1990 r., wraz ze zmianę sytemu politycznego i wówczas, ustanowionym przeciętnie pięciodniowy tygodniem pracy, a niebawem kto wie, może i doczekamy się (bez żadnych postulatów strajkowych), czterodniowego tygodnia pracy!
• Niepracujące soboty były wprowadzane sukcesywne:

w 1973 r. - dwie (te z obowiązkiem ich odpracowania),

w 1974 r. - sześć,

w 1975 r. - dwanaście (a więc po jednej w każdym miesiącu)

w 1979 r. - czternaście,

w 1981 r., zaczęły obowiązywać dwie i w kolejnych latach trzy soboty niepracujące w każdym miesiącu.

Od 1990 r., rozpoczęła się era pełnego przeciętnego pięciodniowego tygodnia pracy, a więc wszystkie soboty niepracujące (52/53).

 

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 6 grudnia 2024 r. o zmianie ustawy o dniach wolnych od pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2024 poz. 1965);

Ustawa z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (Dz.U. z 2025 r. poz. 301);

Ustawa o dniach wolnych od pracy z dnia 18 stycznia 1951 r., (Dz.U. z 1951 r., Nr 4, poz. 28, ost. zm. Dz.U. z 2024 r., poz. 1965);

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1974 r., Nr 14, poz. 141, ost. zm. Dz.U. z 2024 r., poz. 1871);

https://www.bankier.pl/wiadomosc/45-lat-temu-Polacy-otrzymali-dodatkowy-dzien-wolny-od-pracy-4143068.html